Nee is niet genoeg – Naomi Klein
Politiek , VS / oktober 26, 2017

Journaliste-activiste Naomi Klein zet uiteen waarom verzet tegen president Donald Trump nodig is. En waarom het niet alleen om Trump gaat. Ze biedt een sterke analyse, maar haar remedie is kortzichtig en simplistisch.   In een boekwinkel in Amsterdam zag ik een klein kaartje waarin een verkoper het boek Nee is niet genoeg in warme bewoordingen aanbeval. “Naomi Klein kon wel eens onze redder zijn,” was de laatste zin. Dat Klein verering oproept zag ik eerder bij haar optreden in Tuschinski, Amsterdam, bij het verschijnen van haar boek over klimaatverandering. Naomi Klein is radicaal, maar toch acceptabel voor een breed publiek. Dat komt misschien voor een deel door haar onberispelijke voorkomen: een keurige dame. Ze is activistisch en uitgesproken, maar niet al te simplistisch opruiend. En vooral geeft ze haar lezers ondanks alle misère een opbeurend gevoel: wij staan aan de goede kant. Frankenstein ‘Nee is niet genoeg’ is in het oeuvre van Klein een beknopt werkje. Na haar omvangrijke boeken over de macht van het merk (No Logo), de werking van het neoliberalisme (De Shock Doctrine) en de oorzaken en gevolgen van klimaatverandering (No Time) is dit een snel geschreven essay om de klap van de overwinning van Donald Trump…

Wereldwijde ongelijkheid – Branko Milanovic
Algemeen , Politiek / oktober 1, 2017

Dit boek legt uit hoe het zit met wereldwijde ongelijkheid en hoe die zich kan gaan ontwikkelen. Duidelijker dan Piketty. En met een harde boodschap. De olifant-grafiek werd vorig jaar een begrip. Volgens sommigen was dit het enige plaatje dat je nodig had om de sociale en politieke ontwikkelingen van de afgelopen tijd te interpreteren. In deze grafiek van econoom Branko Milanovic was in een oogopslag de ontwikkeling te zien van inkomens van de wereldbevolking tussen 1988 en 2008. En dat verdeeld over de schaal van arm tot rijk. Zo werd duidelijk dat de armsten er iets op vooruit waren gegaan. De groep in het midden had duidelijk meer inkomen hadden gekregen. Maar de mensen met een tamelijk hoog inkomen, gezien op wereldschaal, waren er niet of nauwelijks op vooruit gegaan. Terwijl voor de rijksten de lijn sterk omhoog ging: de slurf van de olifant die fier omhoog steekt. Trump en Brexit De aandacht ging in het beruchte verkiezingsjaar 2016 vooral uit naar de groepen die niet hadden gewonnen: de middengroepen in de rijke landen. Het achterblijven van het inkomen van de middenklasse in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië werd door velen gezien als de verklaring voor de winst van…

Schoonheid macht liefde – Sharon Gesthuizen
Nederland , Politiek / september 26, 2017

Toen Sharon Gesthuizen tot Kamerlid voor de SP werd beëdigd, was ze het nog niet. Dat klinkt vreemd, maar dat heeft te maken met de interne verhoudingen binnen de SP. Gesthuizen was toen ze werd verkozen medewerker van partijveteraan Agnes Kant en dat baantje ging voor haar werk als Kamerlid. Je zou denken, Kamerlid is het hoogste ambt en het openen van de post en het bijhouden van de agenda kan iemand anders ook doen. Maar zo werkte niet, zei Kant. Tot een andere SP’er Gesthuizen op het idee bracht dat ze met haar activiteiten als medewerker moest kappen. In dit voorval zit veel van wat in Schoonheid macht en liefde regelmatig voorkomt, als het om de SP gaat. Er is een top die kan die doen wat ie wil en Gesthuizen is de goedbedoelende, maar niet zo gehaaide nieuwkomer. Maar ze ontwikkelt zich gaandeweg en gaat in de strijd tegen het partijbestuur. Huilen De bad guy in het verhaal van Gesthuizen is Jan Marijnissen, die met verbaal overwicht, sarcasme en een loyale club vertrouwelingen de macht uitoefent. Zeker in het begin van haar carrière wordt Gesthuizen brullend tot de orde geroepen als ze zich kritisch opstelt. Anderen overigens ook….

Niet de kiezer is gek – Tom van der Meer
Nederland , Politiek / september 12, 2017

Al op de tweede pagina van Niet de kiezer is gek is een nuchtere boodschap te lezen. “De gedachte dat de democratie in crisis is, bestaat al zo lang als de democratie zelf.’ Politicoloog Tom van der Meer wil dat crisisdenken toch bestrijden of beter gezegd wil hij de crisis op de juiste plek lokaliseren. Zijn stelling: de Nederlandse democratie functioneert prima. Maar de gevestigde partijen hebben grote problemen. Daar doemt een gevaar op. Want als deze partijen vasthouden aan hun oude ideeën over meerderheidsregeringen en partijpolitieke benoemingen ‘dreigt de politiek op den duur te verlammen’. In dit boekje ontzenuwt Van der Meer op nuchtere wijze tal van waandenkbeelden over de Nederlandse democratie. Hij toont aan dat veel van de voorgestelde remedies de veronderstelde kwalen niet oplossen. Niet het democratische stelsel moet worden veranderd, maar de bestuurscultuur. Er is meer lef nodig in de politiek. Vertrouwen Vaak wordt betreurd dat het vertrouwen in de politiek zo laag is. Maar in een democratie is onvoorwaardelijk vertrouwen in de politiek helemaal niet nodig. Democratie is georganiseerd wantrouwen, en je zou kunnen zeggen dat dictatuur georkestreerd vertrouwen is. In landen als Qatar en China heeft 94 procent van de ondervraagden vertrouwen in regering…

Zetelroof – Geerten Waling
Nederland , Politiek / september 9, 2017

Toen ik nog in de Tweede Kamer werkte als politiek verslaggever kon ik me wel eens ergeren aan eindeloze debatten met een stoet van politieke dwergen. Iedereen mocht zijn zegje doen en de klok tikte door. Toegegeven, het is niet een erg principiële ergernis, en zelfs niet zo respectvol voor al die democratisch gefundeerde meningen. Het was gewoon ongeduld. Toch was het deels dezelfde ergernis die de Kamer ertoe bracht om vorig jaar maatregelen te nemen tegen zetelrovers, Kamerleden die uit het fractie vertrekken, maar hun zetel niet opgeven. Die zouden onder andere de ‘efficiëntie’ van het parlementaire bedrijf bedreigen. Ze krijgen voortaan minder spreektijd en minder geld, in de hoop dat het verschijnsel dan minder vaak voorkomt. Veiligheidsklep Geerten Waling, schrijver van het boek Zetelroof, keurt die maatregelen stellig af. Hij verdedigt de ‘zetelroof’ als een veiligheidsklep in het democratische systeem. Volgens hem kan het zelfs een oplossing zijn voor de al te grote macht van partijen. Hij gebruikt een politicologische en een historische invalshoek. In het historische deel beschrijft Waling tien van de 58 gevallen van zetelroof in de Tweede Kamer uit de afgelopen honderd jaar, van een Limburgse separatist tot PvdA’er Jacques Monasch. Vaak ging aan het…

Koning van Utopia – Hans Achterhuis
Algemeen , Politiek / september 3, 2017

Moet de utopie nieuw leven worden ingeblazen? Hans Achterhuis, lang een verklaard tegenstander van de utopische gedachte, vindt nu van wel. Maar dan wel met mate. Sinds Thomas More in 1516 zijn boek Utopia liet verschijnen is de zoektocht naar een betere wereld gaande. Dit boek biedt een beknopt overzicht van de discussies over utopieën, die maar vaak mislukten of uitliepen op gewelddadige dystopieën.   Tijdgeest Koning van Utopia is ook een gedeeltelijke intellectuele autobiografie van de voormalige Denker des Vaderlands. Hij toont hoe hij (ook) een vertegenwoordiger van de tijdgeest was. In de jaren zeventig was hij positief over Mao Zedong en hield diens utopische teksten ‘grotendeels voor waar en waarachtig’. Na de val van de Muur bekritiseerde hij het utopische denken en argumenteerde dat dit naar een totalitaire samenleving zou leiden. Een paar jaar na de financiële crisis leverde hij kritiek op het ongeremde kapitalisme in Utopie van de vrije markt. Ook in dit boek stelt hij zich voor als vertolker van de tijdgeest. ‘De tijd’ is ‘rijp’ voor een herijking van het utopische gedachtegoed, aldus Achterhuis. Basisinkomen Hiermee komt hij dus terug op zijn eerdere verwerping van het utopisme. Hij ziet ruimte voor wat hij mini-utopieën noemt…

Consensus en polarisatie in de Nederlandse politiek
Politiek / augustus 27, 2017

Wat zeggen de belangrijkste politieke boeken over 2017 ons? Voor de Prinsjesboekenprijs 2017, de prijs voor het beste politieke boek, waren tien boeken genomineerd. Ik las er 9 en leerde vooral over consensus en polarisatie in de Nederlandse politiek. En over de noodzaak van kiezen. Stabiliteit Wie vanaf een afstandje de Nederlandse politiek bekijkt ziet stabiliteit en continuïteit. De afgelopen 15 jaar waren er twee premiers, van twee partijen die allebei meer dan de helft van die periode in de regering zaten. Ministers werden sinds 1977 geleverd door slechts zes verschillende partijen. Nooit was er een regering zonder de deelname van minstens een partij die de vorige periode ook had geregeerd. Dramatische breuken in het beleid waren er amper. En bij de laatste verkiezingen kwam tachtig procent van de kiezers stemmen. Toch is het beeld van de Nederlandse politiek vaak anders: instabiel, wispelturig, crisis, onder druk. Maar het idee van crisis hoort nu eenmaal bij de democratie, schrijft politicoloog Tom van der Meer in  Niet de kiezer is gek. Crisis en conflict overheersen ook in de politieke boeken. “Er is iets verrot in de staat van Nederland,” schrijft hoogleraar en CDA-prominent Ferdinand Grapperhaus zelfs in  Rafels aan de Rechtsstaat. Hij…

Rafels aan de rechtsstaat – Ferdinand Grapperhaus
Nederland , Politiek / augustus 27, 2017

Er is iets verrots in de staat van Nederland. Met deze parafrase van Shakespeare opent hoogleraar Ferdinand Grapperhaus zijn boek Rafels aan de rechtsstaat. Het is een aanklacht tegen de bedreigingen voor de samenhang van Nederland. Grapperhaus ziet een toename van ongelijkheden in Nederland, tussen hoog- en laagopgeleiden, oud en jong, tussen etnische groepen en tussen religies. Hij ziet de fundamentalistische islam als een van de grootste bedreigingen. Maar ook het individualisme, het populisme en het verwateren van taboes zorgen voor een ondermijning van de samenleving. Marktdenken in zorg en onderwijs leiden tot een grotere segregatie tussen mensen die de mogelijkheden weten te benutten en diegenen die steeds achteraan staan. Er ontstaat een precariaat van ongeveer vijftien procent van de bevolking dat minder kansen heeft. Dat zijn terechte zorgen over ontwikkelingen waar ook al veel over gesproken wordt en vaak niet zoveel tegen gedaan wordt. Of de inspanningen leveren minder op dan gehoopt. ‘Steeds meer’ Grapperhaus, prominent lid van het CDA, heeft de zorgen die links en rechts leven over de ondermijning van de samenleving gecombineerd, waardoor zijn betoog niet eenvoudig in dat stramien te plaatsen is. In de loop van zijn betoog gaat wel de nuance verloren. Steeds vaker…

In de ban van goed en fout – De bestrijding van de Centrumpartij en de Centrumdemocraten (1980-1998) – Jan de Vetten
Nederland , Politiek / augustus 19, 2017

Hans Janmaat, de leider van de Centrumpartij en de Centrumdemocraten, kon hartstochtelijk klagen over alle manieren waarop de overheid, andere politici, de media, het openbaar ministerie, rechters, de inlichtingendiensten en activisten zijn partij bestreden. Iedereen, met uitzondering van zijn beperkte aanhang, was tegen hem, daarvan was hij wel overtuigd. En daardoor had hij geen eerlijke kans gekregen. Dat kun je afdoen als de klacht van een bekrompen en kleinzielige man, die bijna alles deed om zichzelf ongeliefd te maken. Je kunt het ook als uitgangspunt nemen voor een historische studie. Want in hoeverre klopt dat beeld? Of anders gezegd, hoe werden de Centrumpartij en de Centrumdemocraten bestreden? Dat is het onderwerp van dit boek van Jan de Vetten. In de Kamer, eruit, er weer in De partijen van Janmaat hadden een roerige geschiedenis. Janmaat kwam in 1982, twee jaar na de oprichting van de Centrumpartij (CP), in de Kamer. Binnen de partij brak een zwaar conflict uit en in 1984 richtte Janmaat de Centrumdemocraten (CD) op. Bij de volgende verkiezingen verloor hij zijn zetel. In 1986 werd een bijeenkomst van Centrumdemocraten en Centrumpartij in Kedichem gewelddadig verstoord. Partijsecretaris Wil Schuurman (Janmaats latere echtgenote) verloor daarbij haar been. In 1989 won…

Nepparlement?  – Armen Hakhverdian en Wouter Schakel
Nederland , Politiek / augustus 4, 2017

In 2015 noemde een van de langstzittende Nederlandse parlementariërs de Tweede Kamer een ‘nepparlement’. Geert Wilders, die was het, rechtvaardigde dat omdat de meerderheid van de Kamer het volgens hem niet eens was met de meerderheid van de Nederlanders: in dit geval over de opvang van asielzoekers. Het boek Nepparlement? – nadrukkelijk met vraagteken – is meer dan een uitgebreide factcheck van de bewering van Wilders. Het is een zorgvuldige en ook wel verontrustende analyse van de Nederlandse politieke vertegenwoordiging, die soms een beetje doorslaat. Het boek maakt duidelijk dat democratie minder makkelijk is dan je zou denken. Misschien is het wel een onbereikbaar ideaal. Smalle groep De politicologen Armen Hakhverdian en Wouter Schakel onderzochten onder andere of de verschillende groepen Nederlanders wel goed vertegenwoordigd zijn in de Tweede Kamer en in gemeenteraden. En hun conclusie liegt er niet om. ‘Een smalle groep’ uit de samenleving heeft het ambt van volksvertegenwoordiger ‘opgeëist’ en meent te mogen bepalen hoe onze samenleving eruit ziet. Die smalle groep bestaat uit de hoogopgeleiden. (toch nog zo’n dertig procent van de bevolking). Oververtegenwoordiging van hoogopgeleiden in de Kamer is makkelijk vast te stellen. Negentig procent van de Kamerleden heeft HBO of universiteit afgerond. Afkeer van…