Nederland in twaalf moorden - Blokker

Dit is een boek met een merkwaardige ondertitel. "Niets zo veranderlijk als onze identiteit,"  zo vertellen vader en zonen Blokker ons. Niets? Dat is wel heel weinig. En dan dat 'veranderlijk." In ieder geval maakt de ondertitel duidelijk dat dit niet een vrolijke weergave is van de Nederlandse geschiedenis aan de hand van een dozijn moorden. Geen 'alle 12 dood'. De verhalen over het einde van onder andere Bonifatius, Carlo Picornie, Theo van Gogh en de gebroeders De Witt zijn onderdeel van een betoog.

Helaas is dat niet altijd een even helder betoog. Maar bedoelen ze dat de Nederlandse identiteit steeds anders is, of dat die eigenlijk niet bestaat? Of menen ze dat er een donkere kant zit aan de Nederlandse identiteit, en dat de volksaard helemaal niet zo kosmopolitisch, nuchter en tolerant is als we graag denken? De Blokkers komen er zelf niet uit en schieten van het ene naar het andere standpunt.

Het ene moment wordt beweerd dat er geen Nederlandse identiteit bestaat, het andere dat die identiteit eigenlijk anders is bijvoorbeeld de historicus Huizinga dacht. Identiteit is natuurlijk een lastig begrip. Vooral omdat beschrijven ervan vaak heel dicht aanligt tegen het 'voorschrijven' van een bepaalde identiteit. Wie zegt hoe 'we zijn' zegt vaak ook hoe we zouden moeten zijn of op zijn minst hoe we onszelf zouden moeten zien. 

Dat beeld is in dit boek niet erg rooskleurig. 'Afkeer van het vreemde, intolerantie en hysterie' zijn manifest geweest in de geschiedenis van dit land en volk, schrijven de Blokkers. "Sectarisme zit ons in de genen," om nog maar een sweeping statement te citeren. Maar dan deinzen de auteurs toch een beetje terug en schrijven  dat het niet de bedoeling is om Nederlanders voor te stellen als  'intolerante, heibel zoekende en dweepzieke enkelingen.'

Ook de mededeling dat er niet 'meer moraal' in het boek zit dan het verlangen van een correctie op een al te rooskleurig zelfbeeld, stemt argwanend. De slotconclusie dat er 'geen kern-Nederlanders' zijn kan toch niet  anders worden omschreven dan een moraal. Wat zijn trouwens 'kern-Nederlanders'? Misschien bedoelen de Blokkers wel dat in Nederland zowel tolerantie als intolerantie, vredelievendheid als bloeddorst zijn voorgekomen. Dat is een niet erg verrassende mededeling. Maar het maakt van dit werk het spiegelbeeld van al die pogingen om ons trots te laten zijn op het verleden en de 'Voc-mentaliteit' die nu door premier Jan Peter Balkenende wordt aangeprezen. Op tv strijden nu twee versies van de geschiedschrijving om voorrang, de tamelijke ronkerige serie over het verleden van nederland. En de teleac- (niets zo veranderlijk als teleac) serie die gebaseerd is op dit boek.

In de verhalen over de moorden gaan de Blokkers behoorlijk losjes te werk. De beeldenstorm van 1566 was toch een beetje hetzelfde als  de 'revolutie van 1968', het gevecht van hooligans in Beverwijk doet denken aan een toernooi van middeleeuwse ridders en de moord op de gebroeders De Witt wordt vergeleken met de onlusten in Den Haag na de moord op Pim Fortuyn in 2002, etc. Je moet van zo'n soort geschiedschrijving houden, maar het getuigt eigenlijk van weinig interesse in het verleden. En dat is vreemd bij deze auteurs.  Misschien dat boosheid over de omgang met het verleden door anderen hen hiertoe heeft gebracht.
Waardering: 

Jan Blokker, Jan Blokker jr. en Bas Blokker, Nederland in twaalf moorden. Niets zo veranderlijk als onze identiteit (2008)