Korte inhoud: Een verzameling columns uit de afgelopen jaren van de Egyptische schrijver Alaa Al Aswany over de oorzaken van de Egyptische opstand.
Stelling van het boek: Despotisme, een zeer bekrompen interpretatie van religie, gebrek aan vrijheid en democratie zijn de grootste problemen van Egypte.
Stijl: Columns, scherp, satirisch, glashelder, soms een beetje schools.
Geschikt voor: Iedereen die in Egypte of de Arabische lente is geïnteresseerd.
Waardering:

Het is een cliché geworden om te zeggen dat niemand de Arabische opstanden zag aankomen. En het is ook niet waar. De Egyptische tandarts/schrijver Alaa Al Aswany hamerde in zijn columns in Egyptische kranten de afgelopen jaren op de onhoudbaarheid van de situatie in zijn land. En dat deed hij voor de protesten losbarsten, waar hij zelf aan deelnam.

De stukken, de meeste geschreven tussen 2008 en 2010, zijn glashelder en scherp. Hij hamert op een paar aambeelden en daarbij gebruikt hij soms bijna schoolse opsommingen, met de argumenten in de vorm van genummerde lijsten.
Maar ze worden vaak vergezeld door zijn eigen ervaringen en beelden uit het dagelijks leven.
Soms is zijn stijl losser, zoals in het aardige stuk waarin hij droomt over een ontmoeting met Gamal Mubarak, de gedoodverfde opvolger van zijn vader.
In de enkele tientallen vertaalde columns is het bijna onvermijdelijk dat er herhaling voorkomt. Één herhaling is opzettelijk: bijna ieder stuk eindigt met de uitsmijter: ‘Democratie is de oplossing’.

Een eerste reeks columns gaat over de geplande opvolging van Hosni Mubarak door diens zoons Gamal. Nu beiden als verdachten terecht staan is het goed om je te bedenken dat ruim een jaar geleden het er nog op leek dat de republiek Egypte aan erfopvolging zou gaan doen. De campagne tegen de opvolging was een van de voorbodes van het verzet dat uitmondde in het grootschalige protest. De nadelige effecten van het despotisme voor de ontwikkeling van Egypte in economisch, maar ook moreel opzicht, beschrijft Aswany duidelijk. De leiders in Egypte zijn niet van nature slechter dan die in democratieën, maar die moeten rekening houden met de wensen van de bevolking, is zo een voor de hand liggende observatie die je kan ontgaan als je democratie gewend bent.
Maar soms lijkt hij nog enige hoop te hebben over verandering van binnenuit. “Ik hoop dat Mubarak zijn lange jaren aan de leiding beëindigt met het afkondigen van echte democratische hervormingen,” schreef hij op 6 april 2010.

En soms zit Aswany er echt naast. Zo schreef hij dat de Moslimbroederschap nooit een meerderheid zou kunnen halen. Strikt genomen heeft hij gelijk, bij de verkiezingen haalde e Moslimbroeders net niet zelfstandig de meerderheid. Maar die partij is wel verreweg de grootste en heeft met nog conservatieve islamisten een ruime meerderheid.
De Moslimbroederschap ontvangt van hem veel kritiek. Hij bespeurt een neiging om despotisme in het binnenland te steunen. Dat is ook nu nog een belangrijke waarschuwing, nu de verhalen maar de ronde blijven doen over een overeenkomst tussen de Moslimbroeders en de militaire leiding.

De opmars van de salafisten en de strijd tegen een bekrompen interpretatie van religie is een ander thema dat in zijn columns veel aandacht krijgt. De salafisten zijn in zijn ogen geen religieuze fanatici, maar mensen die religie als een middel gebruiken, die het geloof reduceren tot vormen en kledingvoorschriften. Het oprukkende wahhabisme maakt mensen onderdanig. De zogenaamd vrome types zijn in feite geobsedeerd door door de lichamen van vrouwen.
Het derde thema is het recht op vrije meningsuiting en bevat een aantal gruwelijke voorbeelden van de repressie in Egypte, een andere voedingsbron van de woede, en een die nog aangevuld wordt.

Het is nu rum een jaar geleden dat Hosni Mubarak werd verdreven. Maar wie deze reeks columns van Aswany leest beseft dat het bewind van Mubarak maar een van de problemen van Egypte was.

Alaa Al Aswany, On the State of Egypt. The Issues that caused the revolution (2011)