Korte inhoud: Een reconstructie van de moord op Rafik Hariri, de Libanese zakenman-politicus in 2005, met veel aandacht voor de aanloop naar de aanslag en de gevolgen. Biografie, uitleg van het politieke landschap. De rol van Syrië en met name Bashar al-Assad wordt uitvoerig belicht.
Stelling van het boek: De moord op Hariri veranderde het Midden-Oosten.
Stijl: Afwisseling van spannende episodes met meer beschrijvende en analyserende stukken.
Geschikt voor: Libanon-gangers, Midden-Oostendeskundigen, liefhebbers van politieke thrillers, en zeer actueel vanwege Syrië.
Waardering:

Wie Beiroet bezoekt, kan er niet omheen. De man met de borstelige snor is in het centrum zeer nadrukkelijk aanwezig. Er zijn grote billboards met zijn afbeelding; zijn stoffelijk overschot ligt in een tent naast het gerestaureerde centrum.

Wie wil weten wat daar achter schuil gaat kan prima terecht in dit boek van journalist Nicolas Blanford.
En de rol van de in 2005 vermoorde Rafik Hariri is een heel goed uitgangspunt om het ingewikkelde politieke landschap van Libanon te proberen te begrijpen.

Hariri was premier van Libanon, maar die formele functie dekt de lading niet. Hij was de troubleshooter, de man die bemiddelde, met iedereen praatte, Libanon opbouwde. Maar het was ook een complexe man.
Hij is nu het boegbeeld van de anti-Assad stroming in de Libanese politiek, maar hijzelf was niet anti-Syrië. De Syriërs dachten echter dat hij hun vijand was, schrijft Blanford.
Dat is in zekere zin wel verklaarbaar. Hariri was niet afkomstig uit een van de invloedrijke clans van Libanon. Hij werkt zichzelf omhoog in de jaren zeventig van de twintigste eeuw in Saoedi-Arabië. Zijn bouwbedrijf is ongekend succesvol. De carrière gaat zo snel dat in de ene alinea zijn kinderen in Libanon water moeten koken op een houtskoolvuurtje, in de volgende koopt vader zijn eerste privé-vliegtuig.

Hij komt in nauw contact met het Saoedisch koningshuis en hij ontpopt zich tot bemiddelaar in Libanon, met geld als smeermiddel. Dat bleef zijn handelswijze, Hariri was zelf te rijk om corrupt te zijn, maar hij corrumpeerde anderen. Ze werden met grote bedragen, auto’s en dergelijke tevredengesteld.
Hariri speelt een bijrol bij de totstandkoming van het verdrag van Taif, waarmee de burgeroorlog die van 1975 in Libanon woedt wordt afgesloten in 1989 en waarin de Syrische suprematie in Libanon wordt vastgelegd.

Een paar jaar later wordt hij voor het eerst premier. Een van zijn prestigeprojecten is de wederopbouw van het verwoeste centrum. Het wordt een nogal protserige, doodse en gelikte vertoning (als je het mij vraagt). Reconstructie, opbouw is de lust en het leven van Hariri, meer nog dan politiek. Projecten werden ook gebruikt om de verschillende bevolkingsgroepen tevreden te stellen.
Hariri opende ook het overleg met Hezbollah-leider Hassan Nasrallah en bouwde een goede band met hem op. De bezoekjes vinden in het geheim plaats. Maar waar Hariri hoopte op een regionaal vredesverdrag bestond Hezbollah bij de gratie van het voortdurende conflict met Israël. De keuze was tussen wederopbouw en verzet, reconstruction or resistance.
En min of meer vanzelf kwam Hariri ook tegenover Bashar Assad te staan, die toen nog niet de president van Syrië was, maar als opvolger was aangewezen en mocht ‘oefenen’ in Libanon. Hariri, als soenniet met veel geld en een enorm netwerk was alleen al daarom een bedreiging voor de alevietische minderheidsregering in Syrië.
Dat verhinderde overigens niet dat Hariri Bashar aanprees bij zijn internationale contacten toen die in 2000 president werd. Het zelfde jaar werd hij weer premier.

Dit boek is ook zeer actueel door de grote rol van Bashar al-Assad.

Als je dit leest, ga je je afvragen hoe slim Bashar al-Assad is. Hij lijkt er uitstekend in te slagen om kansen mis te lopen en tegenstand op te wekken. Bashar heeft geen ‘logisch werkend en evenwichtig brein,’zegt een ingewijde. De biograaf van zijn vader vindt de zoon niet erg samenhangend. En hij heeft de neiging nogal eens van koers te veranderen. Hij kondigt veranderingen aan, om op het laatste moment terug te deinzen. Zo suggereerde hij in 2005 dat het artikel dat de alleenheerschappij van de Baath-partij vastlegt uit de grondwet te schrappen. Dat gebeurt uiteindelijk pas, onder hele andere omstandigheden, in 2012.
Blanford omschrijft Bashar als een van de meest raadselachtige leiders van het Midden-Oosten. Zijn aandrang om het land te hervormen is waarschijnlijk authentiek, maar de interne en externe druk maakten dat onmogelijk, schrijft hij. Maar vooral wil hij iedereen ervan overtuigen dat hij een sterk leider is. Er waren slechts twee keuzes: je bent voor of tegen Syrië.
Blanford beschrijft ook kort de verdeeldheid van de oppositie: vergrijsde liberalen, de Moslimbroederschap, en de Koerden. Dat beperkte ook de opties van de Verenigde Staten. Het zijn waarnemingen die nog steeds geldig zijn.

Zelfs met de pragmaticus Hariri lukt het Assad niet om een goede verhouding te krijgen.
Bashar steunt de Libanese president Emile Lahoud onvoorwaardelijk, ook als dat tot grote conflicten leidt, en schoffeert Hariri. De woorden waarmee dat gebeurde staan letterlijk in het boek.

De VN-Veiligheidsraad gaat zich ermee bemoeien en neemt een resolutie aan die oproept tot terugtrekking van Syrië uit Libanon (overigens zonder Syrië met naam te noemen). Volgens Blanford gaat de resolutie te ver en is het een inmenging in interne zaken.
Korte tijd later wordt Hariri gedwongen op te stappen als premier. Er zijn dan al aanslagen gepleegd, de dreiging van geweld hangt in de lucht. Hariri wordt steeds meer de anti-Damascus hoek in gedreven. Het ‘verzoek’ van de Syriërs om bij verkiezingen pro-Damascus kandidaten op zijn lijst te zetten, wijst hij af. Waarschuwingen dat hij vermoord kan worden, slaat hij in de wind.

Na de dood van Hariri op 14 februari 2005 volgen er grote demonstraties. Volgens sommigen zijn die een voorbode van de protesten die in 2011 en 2012 in de Arabische wereld plaatsvinden. In ieder geval waren ze zeer opmerkelijk.
Eigenlijk opeens trekken de Syriërs hun troepen terug. Maar de dreiging van geweld blijft. Er vinden nog meer aanslagen plaats.

Naar de moord op Hariri komt een internationaal onderzoek, het enige internationale tribunaal dat zich bezighoudt met slechts één zaak. Eerste rapporten wijzen onder andere naar Maher al-Assad, broer van Bashar. Later werden leden van Hezbollah aangeklaagd.

Libanon is een soort microkosmos van het Midden-Oosten, veel van de spanningen die in de regio als geheel gelden worden hier uitgevochten: Israël versus Palestijnen en Arabiëren, sjiieten tegen soennieten, Perzen tegen Arabieren, christenen tegen moslims. Het is een kruispunt van conflicten, waar het opmerkelijk rustig is gebleven sinds de opstanden in de Arabische wereld zijn uitgebroken.
Maar uit dit boek wordt duidelijk dat dit niet zo hoeft te blijven.
De revolutie in Syrië kan gezien worden als het vervolg op deze gebeurtenissen. Een overwinning van het anti-Assad kamp kan zorgen voor een hele nieuwe verhouding tussen de twee landen en ook de interne verhoudingen in Libanon weer op zijn kop zetten.

Nicolas Blanford, Killing Mr Lebanon. The assassination of Rafik Hariri and its impact on the Middle East. (2006)