Grand Hotel Europa – Ilja Leonard Pfeijffer
Fictie / september 4, 2019

Deze zomer was er op de stranden, de campings, de terrassen, in de hotelkamers, de kroegen, de bergen of andere oorden waar reislustigen zich ophouden niet te ontkomen aan Grand Hotel Europa. De literair onderlegde Nederlandse reiziger (laten we het woord toerist nog even reserveren) kon niet op pad zonder zijn bagage te verzwaren met de baksteen van 547 pagina’s van de langharige schrijver uit Genua. Ilja Leonard Pfeijffer is voor de lezer van dit werk als de majordomus uit het hotel van de titel, die al op pagina 13 zijn gast met ‘zoveel egards, krullen en arabesken’ tegemoet treedt dat het duidelijk is dat we met ‘een professional te maken’ hebben. Zijn zinnen zijn barokke bouwwerken, waar geen hoekje onversierd is gebleven; zijn personages zijn, ongeacht leeftijd, opleiding of afkomst, eloquente oratoren, die gevraagd en ongevraagd betogen houden waar Demosthenes zich niet voor hoeft te schamen. Toch maakt de schrijver het de lezer niet al te lastig, zoals het een goede majordomus betaamt : de route die Pfeijffer in deze volumineuze roman volgt is net zo overzichtelijk als de gangen van het vervallen hotel kronkelig en labyrintisch zijn. Om zijn gesneefde liefdesrelatie te verwerken trekt de hoofdpersoon zich terug…

Oorlog met de salamanders – Karel Capek
Fictie / augustus 27, 2019

Oorlog met de salamanders is een van de leukste boeken die ik ooit heb gelezen. Het is meer dan tachtig jaar oud, maar heel sprankelend en actueel. Dit boek van de Tsjechische schrijver Karel Čapek gaat over hoe de wereld reageert op de ontdekking van een slimme salamander, die een buitengewoon ijverige werker blijkt te zijn. Het begint met de ontdekking van die salamander, door een knorrige kapitein. Ergens in de Indonesische archipel komt hij deze merkwaardige wezens tegen. Uiteindelijk weet hij een firma in zijn ontdekking te interesseren en de salamander wordt een hit die de mensen helpt om allerlei infrastructuur aan te leggen: havens, baaien etc. Maar zoals het gaat met briljante ontdekkingen, keert de salamander zich tegen zijn heersers. Het wordt oorlog. Čapek heeft in dit boek allerlei genres gebruikt. Het boek begint als een avonturenroman, maar er staan ook onder andere de notulen van een aandeelhoudersvergadering in, veel krantenberichten, manifesten en de memoires van een bijfiguur. Door die afwisseling houdt de lezer afstand, maar blijft het verhaal herkenbaar. Dit boek uit de jaren dertig bevat allerlei verwijzingen naar het kolonialisme, fascisme, communisme en kapitalisme. De ongebreidelde hebzucht, de goedkope vervalsingen, de drang om zoveel mogelijk bouwwerken aan…

Dat was niet de bedoeling – Maarten Reijnders
Overige / maart 24, 2019

Vanaf de jaren zeventig werd het gebruik van lood in benzine om gezondheidsredenen teruggedrongen. Lood kan allerlei gezondheidsklachten opleveren, van miskramen tot hoofdpijn. Maar een onverwacht gevolg was dat geleidelijk de criminaliteit daalde. Lood kan namelijk ook leiden tot gedragsproblemen, vooral bij kinderen en die kunnen decennia aanhouden. Dit is een van de vele onbedoelde gevolgen in het boek van Maarten Reijnders. Weliswaar was het doel van het beleid om vergiftiging terug te dringen, niemand had voorzien dat ook de misdaad zou afnemen. Overigens was ook het vrijere abortusbeleid in de VS van invloed op de misdaadcijfers. Meer Cambodjaanse weeskinderen Onbedoelde gevolgen zijn overal, als je er oog voor hebt. De voorbeelden komen uit veel verschillende situaties. Neem het verlangen van westerse toeristen om kinderen in weeshuizen in Cambodja te helpen. Dat heeft er toe geleid dat er steeds meer ‘wezen’ kwamen, die er natuurlijk niet te goed uit moesten zien om het medelijden van de westerlingen op te wekken. In zijn boek brengt Reijnders een groot aantal voorbeelden van onbedoelde gevolgen in kaart. Vaak gaat het om beleid dat averechts uitpakt. Neem de maatregel van wijlen burgemeester Eberhard van der Laan om coffeeshops die beschoten werden te sluiten. Het…

Ons soort Amerika – Anton Stolwijk
Journalistiek , VS / januari 12, 2019

De Verenigde Staten van Amerika, die halfbroer van Europa met zijn vreemde gewoonten en nog vreemdere inwoners, blijven fascineren. Een jaar in Amerika levert voor een beetje schrijver al snel voldoende materiaal op voor een boek. Schrijver Anton Stolwijk ging met zijn vrouw mee; zij ging werken als wetenschapper aan Harvard terwijl hij op de kinderen paste en met de kinderwagen rondliep. Stolwijk en gezin woonden in Cambridge, Massachusetts, in het welvarende en liberale oosten van het land. Tegen Trump en voor vluchtelingen, zo laten de bordjes in de tuinen van de vaak kapitale huizen weten. Daarvoor staan de elektrische auto’s geparkeerd en liggen de pakjes van Amazon op straat. De overwerkte bezorgers hebben geen tijd om aan te bellen. Hier woont de ‘aspirational class’: ‘mensen die status ontlenen aan het feit dat ze intelligent, hoogopgeleid en weldenkend zijn’, zo citeert Stolwijk een sociologische studie. Daar horen dure koffies, tweedehandskleding, moderne hightech en een abonnement op de New Yorker bij. Ze zijn betrokken bij het milieu, maar willen hun vliegvakanties niet opgeven. Startup Stolwijk houdt zich bij voorkeur wat afzijdig. Als hij in Boston in een demonstratie tegen Trump verzeild raakt, vlucht hij de bioscoop in. De hyperactieve huisbaas Mario…

Zeven vormen van atheïsme – John Gray
Filosofie , Theologie / januari 6, 2019

Zoals er zeven hoofdzonden zijn, zijn er zeven vormen van atheïsme. Tenminste, de Britse filosoof John Gray heeft zeven vormen van atheïsme geïdentificeerd in dit boek. Belangrijkste boodschap: atheïsme is vaak niet wat je denkt wat het is. In veel gevallen is het juist de verafgoding van een nieuwe god. De christenen waren atheïsten in de ogen van de Romeinen. Gray hanteert een nogal brede definitie van religie: het is de poging om betekenis aan gebeurtenissen te geven. De omschrijving van een atheïst is juist beperkt. Dat is iemand die geen behoefte heeft aan het idee dat de wereld door een god geschapen is. Duidelijk is al dat die twee zaken elkaar niet uitsluiten. Gray bekritiseert verschillende vormen van atheïsme niet omdat ze niet niet religieus zijn, maar juist omdat ze dat wel zijn, maar het niet weten. Of omdat ze, zoals de zogenaamde nieuwe atheïsten (zoals Christopher Hitchens) religie niet begrijpen. Ze zien religie als wetenschap en bewijzen vervolgens dat die wetenschap niet klopt. Vooruit Seculiere humanisten, de tweede vorm, hangen de religie van de mensheid aan. Ze geloven dat die mensheid steeds verder vooruit gaat. Dit optimistische verlichtingsatheïsme, dat verschillende vormen kent, is een pseudoreligie. Want het idee…

12 regels voor het leven – Jordan Peterson
Overige / juni 14, 2018

Jordan Peterson is een fenomeen. Hij trekt volle zalen en miljoenen Youtube-kijkers met zijn levenslessen. Hij wordt geprezen als ‘de invloedrijkste intellectueel van de westerse wereld’ en verguisd vanwege zijn associatie met alt-right en foute ideeën, met name over mannen en vrouwen. Gedreven door de hype ging ik zijn boek 12 regels voor het leven lezen. Dat leidde tot irritatie, verveling, af en toe een inzicht en vooral verbazing. 12 Regels is een zelfhulpboek met pretentie. Het boek is daadwerkelijk gecomponeerd rond 12 leefregels, die vaak wat cryptisch geformuleerd zijn zoals ‘Aai een kat wanneer je er eentje tegenkomt’. Andere regels zijn rechttoe-rechtaan: ‘Wees precies in wat je zegt’. De vraag is of Peterson zich aan die regel heeft gehouden. Orde versus chaos Peterson gaat uit van een kerntegenstelling tussen orde en chaos. Orde is mannelijk, chaos is vrouwelijk. Ze kunnen niet met elkaar maar ze kunnen ook niet zonder elkaar. Hoewel het nergens expliciet staat is dit boek dan ook vooral op mannen gericht. Een belangrijk thema is hoe mannen met vrouwen moeten omgaan. Peterson wijst op het belang van geloofssystemen en traditie, die maken het leven voorspelbaar. Maar in het Westen nemen mensen afstand van de traditie en…

De soldaat was een dolfijn – Eva Meijer
Dierenrechten , Filosofie / april 5, 2018

Hermien en Zus ontkwamen aan het slachthuis. De twee koeien waren ontsnapt tijdens het transport naar het abattoir. Zus werd snel gevangen, maar Hermien verschool zich in de bossen en werd een nationale bekendheid. Met geld dat de Partij voor de Dieren had opgehaald konden Hermien en Zus naar een rusthuis voor koeien. Het voorval kwam te laat voor het boekje De Soldaat was een dolfijn van Eva Meijer, maar zij had het ongetwijfeld geduid als een daad van verzet van de koeien tegen hun aanstaande slacht en daarmee als een politieke daad. Want niet alleen menselijke dieren kunnen politiek bedrijven, andere dieren kunnen en doen dat ook. Meijer heeft er genoeg voorbeelden van, van orang-oetans die elkaar helpen te ontsnappen uit dierentuinen, orka’s die hun bewakers en trainers doden en kamelen die geen zin hebben om te sloven voor het Amerikaanse leger. In dit boeiende en helder geschreven essay springt Eva Meijer op de bres voor het politieke dier. Dieren moeten niet alleen rechten hebben, maar ook een stem krijgen in beslissingen die hen aangaan, is haar stelling. Dat is een radicale positie, die de huidige verhoudingen op zijn kop zet. Animal Farm Een tijdje geleden herlas ik Animal…

Islam and the future of tolerance – Maajid Nawaz en Sam Harris

  Gesprekken tussen gelovigen en ongelovigen leiden vaak nergens toe, hooguit kunnen ze tonen hoe ver hun werelden uit elkaar liggen. De discussie tussen de uitgesproken atheïst Sam Harris en de liberale moslim Maajid Nawaz, weergegeven in een door Harvard University Press uitgegeven boekje van 132 pagina’s, is daar een uitzondering op. De Amerikaan Harris is een felle criticus van religie in het algemeen en dus ook van de islam. Nawaz is een Brit van Pakistaanse afkomst. Hij was aanhanger van de islamistische beweging Hizb ut Tahrir en belandde vanwege zijn opvattingen in een Egyptische cel.  (Zijn levensverhaal is te lezen in het indrukwekkende Radical).  Na zijn vrijlating en terugkeer naar Groot-Brittannië heeft hij een radicale ommezwaai gemaakt. Hij werd mede-oprichter van de anti-extremistische denktank Quilliam Foundation, was (verliezend) kandidaat voor de Liberaal-Democraten in de laatste parlementsverkiezingen en heeft een aanzienlijke invloed gehad op het anti-extremismebeleid van de Britse premier David Cameron. Nawaz is een bekende deelnemer aan Engelstalige debatten over de islam, terrorisme en radicalisering. In 2010 ging hij met Ayaan Hirsi Ali de strijd aan over de stelling of islam een religie van oorlog of van vrede was. Nawaz verdedigde dat laatste. Harris betwijfelde of hij wel eerlijk was,…

Het seculiere experiment, Hans Boutellier
Politiek , Theologie , Theorie / november 29, 2015

“Wat is voor jullie de essentie van het idee van Europa?,” vroeg oud-VVD-Kamerlid Arend-Jan Boekestijn een paar jaar geleden op Twitter. “De twijfel,” antwoordde ik. Het vermogen overal een vraagteken achter te plaatsen, kenmerkt Europa nu. Zekerheden zijn er amper, vragen des te meer. In zijn boek Het seculiere experiment beschouwt Hans Boutellier twijfel, diepe twijfel zelfs, als het wezenskenmerk van de westerse samenleving. We kunnen overal aan twijfelen sinds God uit het openbare leven is verdwenen en als centrale, zingevende figuur heeft afgedaan. De absolute claim op de waarheid is bijna lachwekkend geworden, als die tenminste geen bedreigende vormen aanneemt. We leven in het seculiere tijdperk: een unieke situatie waarin religie geen grote rol heeft. (De Sovjet-Unie, waar religie van staatswege was gemarginaliseerd, blijft buiten beschouwing. Terecht misschien, want God is allang terug in Moskou.) De vader van Boutellier waarschuwde er tegen: zonder God zou het een zooitje worden. Zonder de normerende en samenbindende kracht van religie zou iedereen doen wat hem of haar het best uitkwam en zou de chaos uitbreken. Maar zonder God werd het geen zooitje, zoals Boutellier heeft uitgezocht (en we iedere dag kunnen ervaren). Criminaliteitscijfers daalden, na een aanvankelijke stijging. Dat ging wel gepaard met…

Ghost fleet; A novel of the next World War, P.W. Singer en August Cole
Fictie , Toekomst , Uncategorized / september 27, 2015

Korte inhoud: In de nabije toekomst breekt de Derde Wereldoorlog uit, een strijd tussen de bondgenoten China en Rusland tegen de Verenigde Staten. Het gevecht wordt in de ruimte, in de lucht en op zee uitgevochten. Een snel geschreven roman die ook al speelt die in de toekomst op grote delen zeer realitisch is. Stelling van het boek: Een Derde Wereldoorlog is mogelijk. Stijl: Thriller. Geschikt voor: Studenten van internationale betrekkingen, science fiction liefhebbers, toekomstdenkers. Bijna geen enkele roman heeft voetnoten. Ghost fleet, een roman over een oorlog tussen Amerika, China en Rusland die in de nabije toekomst wordt uitgevochten, heeft er vierhonderd, die verwijzen naar websites over actuele en toekomstige ontwikkelingen op het gebied van militaire en andere zaken. Ook in de tekst zelf is er ruimschoots aandacht voor wat bestaande en nog te ontwikkelen wapensystemen kunnen.  Dit boek is dan ook geschreven door twee experts op het gebied van de toekomst van oorlogvoering. Ze schreven non-fictie, maar daarmee bereikten ze slechts een beperkt publiek, zo was hun ervaring. Met een spannend verhaal hopen ze nu zelfs hoge militairen makkelijker te bereiken. Gezien de aandacht die dit boek in Amerikaanse media krijgt, lukt dat aardig. Het boek bevat voor…